Mae'r Urdd wedi cyhoeddi partneriaeth newydd gyda’r gymuned Affricanaidd-Americanaidd yn Birmingham, Alabama, a fomiwyd gan y Klu Klux Klan dros hanner canrif yn ôl.

Ar y 15fed o Fedi 1963 lladdwyd pedair merch ifanc pan daniodd goruchafwyr gwyn ddynameit yn Eglwys y Bedyddwyr ar 16th Street yn Birmingham. Anafwyd dau ddeg dau o bobl eraill wrth i’r ymgyrchydd hawliau sifil, Martin Luther King, ddisgrifio’r ymosodiad fel “un o’r troseddau mwyaf milain a thrasig a gyflawnwyd erioed yn erbyn dynoliaeth” gan ennyn ffieidd-dod a dicter ledled y byd.

Ym mis Medi 2019, 56 mlynedd yn ddiweddarach, aeth Prif Weithredwr yr Urdd, Sian Lewis i ymweld â'r eglwys a'i haelodau i gyhoeddi partneriaeth newydd gyda'r gynulleidfa yn ogystal â chwrdd a uwchswyddogion a Maer Gwasanaeth Ieuenctid Alabama.

Dechreuodd y cysylltiadau â Chymru ddyddiau ar ôl y bomio, mewn arwydd digymell o undod wrth i’r arlunydd gwydr o Gymru, John Petts, gael ei ysbrydoli i greu ffenest liw yn darlunio Iesu du gyda’i ben wedi’i blygu a’i freichiau wedi’u hymestyn fel rhodd i’r Eglwys. Mewn partneriaeth â'r Western Mail, dechreuwyd ymgyrch i godi arian a chodwyd yr arian i dalu am y gwydr ac i osod y ffenest, a elwir hyd heddiw yn “Ffenest Cymru”.

Cysylltodd Llywodraeth Cymru y ddau sefydliad trwy ei gwaith rhyngwladol ac roedd y Gweinidog Addysg, Kirsty Williams, yn arwain y digwyddiad yn yr eglwys fel rhan o ymweliad pedwar diwrnod i gryfhau cysylltiadau addysg rhwng Cymru a de UDA.

Yn ogystal â chyfarfod â'r Parchedig Price ac aelodau’r Eglwys roedd yr ymweliad yn gyfle i ddysgu mwy am yr ymosodiad a'i le yn y frwydr am hawliau cyfartal i bob grŵp hil, a hefyd nodi cysylltiadau newydd â Neges Heddwch ac Ewyllys Da flynyddol yr Urdd.

Mae Urdd Gobaith Cymru wedi bod yn anfon neges flynyddol o heddwch ac ewyllys da i'r byd bob blwyddyn ers 1922 gan annog ac ysbrydoli gweithgaredd dyngarol a rhyngwladol. Nid oes unrhyw wlad arall yn y byd wedi cyflawni hyn, gan oresgyn rhyfeloedd a newidiadau mawr mewn dulliau cyfathrebu, o Morse Code i radio a'r gwasanaeth post, i rwydweithiau digidol heddiw.  

Thema Neges Heddwch ac Ewyllys Da yr Urdd yn 1964, chwe mis ar ôl yr ymosodiad, oedd “A gawn ni, ieuenctid pob gwlad, wneud ymdrech diffuant i adnabod ein cyd-ddynion, i ddileu rhagfarnau lliw, a chred, a chenedl, ac i ymgyrraedd at y nod o heddwch byd?”

Wrth i ganmlwyddiant yr Urdd agosáu yn 2022, mae'r mudiad ieuenctid yn awyddus i adeiladu platfformau a pherthnasoedd newydd i gryfhau ei ymrwymiad rhyngwladol ac i roi mynegiant modern ystyrlon i'r neges.

I gydnabod y bartneriaeth, cyflwynodd Sian Lewis, ar ran Urdd Gobaith Cymru, ddarn o gelf gan yr artist gwydr cyfoes, Ruth Shelley, i'r Eglwys.